Kultura · Literatura

Anna Kiedrzynek „Nie uszlachetnia. O leczeniu bólu w Polsce”

Stare porzekadło rzecze, że ból uszlachetnia. Czy aby na pewno? Jak to jest możliwe, że w XXI wieku, gdzie medycyna i technologia jest tak silnie rozwinięta nadal pozwalamy, aby ból paraliżował nam życie? Dopiero od maja 2017 roku prawo do leczenia bólu w Polsce obejmuje wszystkich pacjentów, nie tylko umierających, rodzące czy osoby w stanie nagłego, ostrego bólu z oczywistą przyczyną.  Ból jest czymś, czego większość z nas wolałaby unikać. Kiedy się pojawia, chcemy, żeby jak najszybciej minął. Rzadko jednak zastanawiamy się nad tym, co dzieje się z ludźmi, dla których ból nie jest chwilowym doświadczeniem, ale codziennością. Anna Kiedrzynek w swoim reportażu „Nie uszlachetnia. O leczeniu Bólu w Polsce” podjęła się trudnego zadania – próbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego uśmierzanie przewlekłego bólu wciąż jest w Polsce luksusem.

Autorka podejmuje temat, który dotyczy właściwie każdego z nas, a jednocześnie wciąż zbyt rzadko jest przedmiotem poważnej społecznej dyskusji. Ból – ten widoczny i ten ukryty. Ostry, przewlekły, wyniszczający, odbierający radość życia, samodzielność i poczucie własnej wartości. Bardzo często cierpienie pacjentów bywa bagatelizowane. Jak łatwo przychodzi niektórym podważanie czyichś odczuć, sugerowanie przesady, szukanie problemu w psychice zamiast uważnego wsłuchania się w drugiego człowieka. Jeszcze bardziej niepokojące są stereotypy dotyczące bólu kobiet, dzieci czy osób starszych. Okazuje się, że nawet cierpienie może być oceniane przez pryzmat uprzedzeń i społecznych przekonań. Dolegliwości kobiet, które zmagają się z przewlekłym bólem, często traktowane są z większą podejrzliwością. Nadal pokutuje wiara, że mają wyższy próg bólu i skłonności do „histeryzowania”. Z kolei cierpienie mężczyzn jest w oczach lekarzy wiarygodniejsze, a diagnostyka trwa krócej. Wyniszczeni cierpieniem pacjenci uzależniają się od leków nierzadko przepisywanych bez umiaru, a w skrajnych przypadkach popełniają samobójstwo.

Anna Kiedrzynek przedstawia historie ludzi, którzy każdego dnia muszą mierzyć się z cierpieniem. Poznajemy osoby zmagające się z endometriozą, migrenami, rzadkimi chorobami, powikłaniami po operacjach czy bólem towarzyszącym chorobom nowotworowym. Są wśród nich dzieci, dorośli i osoby starsze. Po kilku operacjach kręgosłupa układ nerwowy Marty przypomina zepsutą instalację elektryczną. Krzyś od urodzenia cierpi na jedną z najboleśniejszych chorób świata – pęcherzowe oddzielanie naskórka. Endometrioza atakuje coraz więcej miejsc w ciele Adrianny. Każda z tych osób na co dzień zmaga się z przenikającym bólem i nikt nie potrafi (albo nie chce) im pomóc. Każda z tych historii jest inna, ale łączy je coś niezwykle smutnego – walka nie tylko z własnym organizmem, lecz także z systemem, który nie zawsze potrafi lub chce skutecznie pomóc. Gdyby system ochrony zdrowia nie zawodził, ból nie zmieniałby ich życia w piekło.

Tytuł tego reportażu „Nie uszlachetnia” trafnie rozprawia się z przekonaniem, że cierpienie czegoś nas uczy, wzmacnia charakter albo czyni lepszymi ludźmi. Cierpienie nie powinno być romantyzowane, a osoba chora nie powinna za każdym razem udowadniać, że naprawdę ją boli. Czasami po prostu niszczy, odbiera siły, ogranicza możliwości i sprawia, że zwykłe czynności stają się ogromnym wyzwaniem. Lekarz cieszy się dużym zaufaniem społecznym,  a więc oczekuje się od niego empatii względem swoich pacjentów. Przychodząc do gabinetu z dolegliwością, która nam utrudnia funkcjonowanie, nie chcemy słyszeć, że „przesadzamy”, histeryzujemy czy wymyślamy sobie jakąś chorobę.  Łatwo przychodzi niektórym podważanie czyichś odczuć, sugerowanie przesady, szukanie problemu w psychice zamiast uważnego wsłuchania się w drugiego człowieka. Każdy lekarz, który powie pacjentowi, że „taka twoja uroda” powinien dostać naganę, by po którymś razem zostać odsunięty od wykonywania zawodu.

Reportaż Anny Kiedrzynek jest szalenie dobrym, ale też trudnym emocjonalnie, ale właśnie dlatego tak jest potrzebny. Nie daje prostych odpowiedzi ani łatwego pocieszenia. Zamiast tego pokazuje smutną rzeczywistość, o której często wolimy nie myśleć. Uświadamia również, jak niewiele trzeba, by znaleźć się po drugiej stronie – w sytuacji, w której to my będziemy potrzebować czyjejś pomocy i zrozumienia. „Nie uszlachetnia” to ważny, potrzebny i niezwykle poruszający reportaż. Uświadamia, jak wiele mamy jeszcze do zrobienia w kwestii leczenia bólu, ale przede wszystkim przypomina o podstawowej ludzkiej potrzebie – bycia wysłuchanym, potraktowanym poważnie i otoczonym troską.

Za książkę dziękuję:

Dodaj komentarz